زالوهای طبی موجوداتی کوچک اما با اثرات درمانی چشمگیر هستند که سالها در پزشکی سنتی و مدرن برای بهبود جریان خون، کاهش التهاب و کمک به ترمیم بافتهای آسیبدیده مورد استفاده قرار گرفتهاند.
این موجودات با ترشح آنزیمها و ترکیبات خاص، میتوانند به عنوان درمانی طبیعی در جراحیها، درمان اختلالات عروقی و بیماریهای مزمن مورد بهرهبرداری قرار گیرند.
برای پاسخ به این نیاز حیاتی، فناوران مستقر در پارک علم و فناوری دانشگاه تهران وارد عمل شدند و با تحقیق، تجربه بینالمللی و ایجاد هستههای فناور، مسیر تولید و تکثیر زالوی طبی در کشور را هموار کردند.
معصومه ملک، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، مدیرعامل یک شرکت فناور و مسئول هسته موفق برنامههای حمایتی پارک علم و فناوری، داستان آغاز فعالیت خود در زمینه زالوی طبی را چنین روایت میکند: «موضوع کار ما زالوی طبی است. ما با موجودی زنده سروکار داشتیم که هیچ دستورالعملی برای استفاده و تولید آن در داخل کشور وجود نداشت.»
شروع این مسیر به سال ۱۳۸۸ بازمیگردد، زمانی که به معصومه ملک اطلاع داده شد که مراکز درمانی ایران برای استفاده از زالوی طبی، مقادیر زیادی از آن را مستقیم از طبیعت جمعآوری میکنند. این وضعیت، به دلیل کاهش جمعیت زالوها در طبیعت، به یک معضل جدی تبدیل شده بود.
او میگوید: «اولین سوال من این بود که موجودی که مستقیم با خون انسان سروکار دارد، از طبیعت جمعآوری میشود و وارد مراکز درمانی میشود؛ این مسئله خیلی خاص است. به همین دلیل ما تصمیم گرفتیم تکثیر و پرورش زالوی طبی را شروع کنیم.»
مسیر شروع کار، چندان ساده نبود. حتی با وجود تحصیلات در حوزه جانورشناسی، معصومه ملک با تکثیر و پرورش زالوی طبی آشنا نبود. برای یادگیری، از کشورهای مختلف دنیا، از مالزی و فرانسه گرفته تا آمریکا، آلمان و روسیه بازدید کرد و نحوه تولید و پرورش زالوها را از نزدیک مشاهده کرد. او همچنین کمیته ملی زالوی طبی را در سازمان غذا و دارو تشکیل داد تا با حمایت پارک علم و فناوری، تبدیل ایده اولیه به یک هسته فناور و سپس شرکت عملی شود.
یکی از نکات مهم برای او استانداردسازی تولید بود: «یک زالویی که برای یک انسان استفاده میشود، در هر جای دنیا باشد فرقی نمیکند. محصول تولیدشده در ایران باید مطابق استانداردهای بینالمللی باشد. ما امیدواریم بتوانیم صادرات زالوی طبی را توسعه دهیم.»
معصومه ملک موفق شد اولین صادرات زالوی طبی ایران به فرانسه را انجام دهد، کشوری که تنها شرکتی از آن مجوز FDA آمریکا برای صادرات زالو به آمریکا دارد. او اشاره میکند که مسیر صادرات به کشورهای دیگر، به ویژه اروپا و آمریکای شمالی، به دلیل تحریمها چالشبرانگیز بوده، اما برنامههای توسعهای در دستور کار قرار دارد.
این روایت نه تنها مسیر علمی و فناورانه پرورش زالوی طبی در کشور را نشان میدهد، بلکه تأکید بر اهمیت استانداردسازی بینالمللی، نقش نهادهای حمایتی مانند پارک علم و فناوری و چشمانداز توسعه صادرات را نیز روشن میکند.